ΑΡΘΡΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ:

Η ΠΟΛΥΠΡΟΣΩΠΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Η μοναξιά αποτελεί μία από τις πιο παρεξηγημένες ανθρώπινες καταστάσεις. Συχνά ταυτίζεται με την περιθωριοποίηση, την αντικοινωνικότητα ή την αδυναμία προσαρμογής. Ωστόσο, στην πραγματικότητα η μοναξιά δεν έχει μία μόνο όψη. Μπορεί να είναι επιλογή ή επιβολή, καταφύγιο ή βάσανο, δύναμη ή πληγή.

Πολλοί άνθρωποι που ζουν μόνοι θεωρούνται λανθασμένα παράξενοι ή αποκομμένοι από την κοινωνία. Σήμερα όμως όλο και περισσότεροι επιλέγουν συνειδητά τη μοναξιά και την ανεξαρτησία τους, βασιζόμενοι στις δικές τους δυνάμεις και αναζητώντας εσωτερική ισορροπία. Η εποικοδομητική μοναξιά, όπως υποστηρίζουν και ψυχολόγοι, μπορεί να διασφαλίσει την ηρεμία της ψυχής, να ενισχύσει τη συγκέντρωση και να αυξήσει την αποδοτικότητα. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που ανακάλυψαν ότι ορισμένες αξίες, σκέψεις και αλήθειες μπορούν να εκτιμηθούν μόνο μέσα στη σιωπή και την απομόνωση.

Ιδιαίτερα για τους ανθρώπους της τέχνης και του πνεύματος –ζωγράφους, συγγραφείς, μουσικούς, φιλοσόφους– η μοναξιά λειτουργεί συχνά ως δημιουργικός χώρος. Η ιστορία και η μυθολογία είναι γεμάτες από μορφές μοναχικές, που μέσα από την απομόνωσή τους προσέφεραν στην ανθρωπότητα έργα ανεκτίμητης αξίας. Ο μοναχικός άνθρωπος δεν είναι κατ’ ανάγκη αντικοινωνικός, απλώς αντλεί την αξία του από το εσωτερικό του περιεχόμενο και όχι από την επιβεβαίωση των άλλων ή τις κυρίαρχες κοινωνικές νόρμες.

Ωστόσο, δεν είναι όλες οι μορφές μοναξιάς ίδιες. Υπάρχει και η μοναξιά που δεν επιλέγεται. Εκείνη που γεννιέται από την απώλεια, την εγκατάλειψη, την κοινωνική απόρριψη ή την αδυναμία επικοινωνίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις η μοναξιά γίνεται βάρος, άγχος και ψυχικός πόνος. Πολλοί άνθρωποι στηρίζουν την ταυτότητά τους αποκλειστικά στον περίγυρό τους· όταν αυτός χαθεί, μένουν εκτεθειμένοι σε ένα κενό που δύσκολα διαχειρίζεται.

Ακόμη και όσοι διαθέτουν οικογένεια, φίλους και κοινωνική ζωή, συχνά βιώνουν εσωτερική μοναξιά. Τότε αποσύρονται σιωπηλά στον εαυτό τους ή αναζητούν υποκατάστατα επικοινωνίας, όπως η αλόγιστη χρήση του διαδικτύου. Κι όμως, όλοι μας κάποιες στιγμές έχουμε ανάγκη να μείνουμε μόνοι. Να σκεφτούμε τη διαδρομή μας, να επανεξετάσουμε επιλογές, επιτυχίες και αποτυχίες, να αφουγκραστούμε τα συναισθήματά μας και να αναρωτηθούμε ποιοι πραγματικά ενδιαφέρονται για εμάς και ποιοι απλώς συνυπάρχουν δίπλα μας.

Η μοναξιά, όταν λειτουργεί ως συνειδητή παύση, μπορεί να γίνει καταφύγιο. Μας προσφέρει θάρρος για δύσκολες αποφάσεις, μας βοηθά να θέσουμε νέους στόχους και να αποφύγουμε αδιέξοδα. Υπό αυτή την έννοια, είναι όχι μόνο χρήσιμη αλλά και αναγκαία.

Ιδιαίτερα οδυνηρή, όμως, είναι η μοναξιά που γίνεται εντονότερη τις ημέρες των εορτών. Ενώ γύρω κυριαρχεί χαρά, συντροφικότητα και αγάπη, υπάρχουν άνθρωποι που βιώνουν αυτές τις μέρες ως υπενθύμιση της απώλειας και της απουσίας. Μοναχικοί ηλικιωμένοι, εγκαταλελειμμένοι ή ξεχασμένοι, περιφέρονται στους δρόμους ή παραμένουν κλεισμένοι στα σπίτια τους, βουβοί και μελαγχολικοί. Η γιορτινή ατμόσφαιρα δεν ζεσταίνει τις καρδιές τους, αντίθετα, βαθαίνει τη θλίψη και την αίσθηση μιας σκληρής μοίρας που τους καταδίκασε στην απομόνωση.

Ακόμη πιο βαριά είναι η μοναξιά του εγκλεισμού. Η αναγκαστική απομόνωση επενεργεί καταλυτικά στην ψυχική και σωματική υγεία. Διαταράσσει τον ύπνο, μειώνει τη διαύγεια του νου, προκαλεί κρίσεις πανικού, παραισθήσεις και ψυχολογικές διαταραχές. Έρευνες δείχνουν ότι η κοινωνική απομόνωση αποδυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα και καθιστά τους ανθρώπους πιο ευάλωτους στο άγχος, την κατάθλιψη και τη σωματική ασθένεια.

Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικό ον. Όταν η απομόνωση δεν είναι επιλογή αλλά επιβολή –όπως στον εγκλεισμό, στη φυλάκιση, στον κοινωνικό αποκλεισμό ή στο bullying– γεννά θυμό, παραίτηση και παρεκκλίνουσες συμπεριφορές. Η μοναξιά τότε μετατρέπεται σε αφόρητο βάρος, αφήνοντας τον άνθρωπο αβοήθητο απέναντι στις δυσκολίες της ζωής.

Συμπερασματικά, η μοναξιά δεν είναι ούτε απόλυτα καλή ούτε απόλυτα κακή. Η αξία της εξαρτάται από τη μορφή της και από το αν αποτελεί συνειδητή επιλογή ή αναγκαστική κατάσταση. Η κοινωνία συχνά αμφισβητεί τους μοναχικούς ανθρώπους, θεωρώντας τους μη προσαρμοσμένους. Κι όμως, πολλές φορές εκείνοι είναι που αντιλαμβάνονται πιο καθαρά τις κενές αξίες και επιλέγουν να μη συμμορφωθούν. Το ζητούμενο δεν είναι να εξαλειφθεί η μοναξιά, αλλά να μετατραπεί –όπου είναι δυνατό– σε δύναμη, και όπου γίνεται βάσανο, να αντιμετωπιστεί με ανθρώπινη παρουσία, κατανόηση και αλληλεγγύη.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ:

ΟΙ ΜΟΝΑΧΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

Πολλοί θεωρούν πως οι άνθρωποι που ζουν μόνοι είναι παράξενοι και περιθωριοποιημένοι, τις περισσότερες φορές όμως δεν είναι έτσι, γιατί σήμερα βλέπουμε όλο και περισσότερους  να επιζητούν την αξία της μοναξιάς και της ανεξαρτησίας τους θέλοντας να βασίζονται κυρίως στον εαυτό τους και στις δικές τους δυνάμεις. Διότι ο καθένας μπορεί να είναι ανεξάρτητος αν το θελήσει και αν εξετάσει πραγματικά τι είναι εκείνο που ζητά, και αν αποφασίσει ότι  θα  χρειαστεί να δουλέψει μόνος του σκληρά για να το αποκτήσει. Εξάλλου πολλοί ψυχολόγοι υποστηρίζουν πως η επικοδομητική μοναξιά διασφαλίζει την ηρεμία της ψυχής και βοηθά στην καλύτερη αποδοτικότητα.
Πολλοί που ζουν μόνοι το έχουν επιλέξει οι ίδιοι. Γιατί έτσι είναι ευτυχέστεροι παρά με άλλους,  γιατί είδαν ότι  υπάρχουν πράγματα στη ζωή που μπορούν να εκτιμήσουν μόνον αν είναι μόνοι.
Ορισμένοι  ζουν μόνοι επειδή είναι αδύνατο γι’ αυτούς να συνεργαστούν με άλλους, παράδειγμα οι ζωγράφοι, οι μουσικοί και οι  συγγραφείς οι οποίοι βρίσκουν ότι η δημιουργική μοναξιά μπορεί να αξιοποιηθεί με επικοδομητικό τρόπο.
Δεν  σημαίνει ότι η μοναχική ζωή είναι καταδίκη σε απομόνωση και στέρηση, πολλές φορές έχει επωφελή αποτελέσματα. Η μοναξιά προκαλεί σκέψεις και αυτοσυγκέντρωση, πιο ξεκάθαρη ανάλυση των καταστάσεων, βοηθά να ξεκαθαρίσουν πραγματα και να μπουν σε σειρά οι προτεραιότητες.
Ορισμένοι άλλοι ζουν μόνοι όχι από επιλογή. Στις περιπτώσεις αυτές, η μοναξιά είναι πραγματικό πρόβλημα και άγχος γι αυτους που απομονώνονται.
Πολλοι δυστυχώς βασίζονται στον περίγυρο τους, ή αποζητούν τους άλλους ανθρώπους γιατί έτσι αποκτούν την αίσθηση της ταυτότητας τους.
Από την άλλη, ο μοναχικός άνθρωπος δεν σημαίνει ότι είναι αντικοινωνικός. Αν προστρέξουμε στην Ιστορία και στη Μυθολογία θα συναντήσουμε ήρωες, ανθρώπους των γραμμάτων και φιλοσόφους, επιστήμονες, καλλιτέχνες και συγγραφείς, που ηταν ολοι τους άνθρωποι μόνοι και μοναχικοί.
Στο μοναχικό άνθρωπο η αξία του προκύπτει από το τι τον διακρίνει, τι τον απομονώνει από αυτό που καθιστά δυνατή τη μοναχικότητα του και όχι από τις αξίες των άλλων, σε αντίθεση με τους κοινωνικούς που οι αξίες τους προκύπτουν από τις δημόσιες συμπεριφορές τους ανάλογα με τις τρέχουσες αξίες της κοινωνίας.
Εν κατακλείδι οι συνήθεις κοινωνίες με τους λεγόμενους κοινωνικούς ανθρώπους, τους μοναχικούς τους αμφισβητεί. Αποτυγχάνουν οι μοναχικοί να προσαρμοστούν στις νόμιμες συμπεριφορές ισχυρίζονται, αλλά εχουν λάθος διότι οι μοναχικοί άνθρωποι έχουν  τα ένστικτα για τις ανάξιες αξίες των λεγόμενων κοινωνικών ανθρώπων, και γι αυτό είναι επιλογή τους να τους αμφισβητούν και να μην δέχονται την επιτήρηση τους ούτε την παρακολούθηση τους.

ΠΙΟ ΚΑΛΗ Η ΜΟΝΑΞΙΑ

Πολλοί από εμάς ενώ έχουμε οικογένεια, καλούς φίλους και παρέες, εντούτοις κάποτε νιώθουμε μόνοι, και για να αποφύγουμε να ακουστεί η μοναξιά μας, απομονωνόμαστε στον εαυτό μας, ή συνδεόμαστε πολλές ώρες στο internet αναζητώντας οποιαδήποτε δραστηριότητα που θα μας βοηθήσει να παρακολουθήσουμε άλλους, με εμάς να παραμένουμε στη μοναξιά μας.

Όλοι μας πολλές φορές θα επιθυμούσαμε να μείνουμε μόνοι, να νιώσουμε ευχάριστα τη μοναξιά μας και με παρέα την περισυλλογή μας, να ανατρέξουμε και να αναθεωρήσουμε ή να επιβεβαιώσουμε τις πράξεις μας, τις παραλήψεις μας, τα συναισθήματα μας και ότι αγαπάμε.

Να σκεφτούμε που ευρισκόμαστε, τι έχουμε πετύχει ή αποτύχει, ποια είναι τα όνειρά μας. Αν όσοι είναι γύρω μας ενδιαφέρονται για εμάς, ή απλά είναι μαζί μας μα και χώρια μας.

Αλήθεια, γιατί νιώθουμε μοναξιά; Γιατί όταν όλα είναι στενάχωρα ή δύσκολα έχουμε την ανάγκη να απομονωθούμε; Είναι μια ανθρώπινη ανάγκη που θα μας βοηθήσει, ή θα μας στενοχωρήσει περισσότερο; Μπορούμε να αξιοποιήσουμε την μοναξιά μας δημιουργικά; Να την μετατρέψουμε ωφέλιμη και παραγωγική;

Νομίζω πως η μοναξιά είναι απαραίτητη και βοηθητική. Όλοι τη χρειαζόμαστε για να σκεφτούμε, να διερωτηθούμε, να τη νιώσουμε ως καταφύγιο ατομικό για να βρούμε κουράγιο και θάρρος για δύσκολες αποφάσεις.

Νομίζω πως είναι χρήσιμη και απαραίτητη για όλους, φτάνει να είναι  εποικοδομητική μοναξιά, ώστε να γίνεται χρήσιμο εργαλείο στις σκέψεις μας κυρίως για μεγάλες αποφάσεις που θα μας βοηθήσουν να τα βρούμε με τον εαυτό μας, να θέσουμε νέους στόχους, και να πάρουμε δύσκολες αποφάσεις που θα μας βοηθήσουν να αποφύγουμε δυσκολίες και αδιέξοδα που μας ταλανίζουν.

ΜΕΡΕΣ ΕΟΡΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΜΟΝΑΧΟΙ

Οι μέρες των εορτών είναι για όλους ιδιαίτερες καθώς μας δίνουν την ευκαιρία με την εορταστική τους ατμόσφαιρα και τη μαγεία τους να ξεφύγουμε από την καθημερινότητά μας. Μας δίνουν την ευκαιρία να βρεθούμε  με αγαπημένους, να τους προσφέρουμε αγάπη, να ξεκουραστούμε και να χαρούμε σε ένα εορταστικό κλίμα.

Οι μέρες των εορτών ταυτίζονται με συντροφικότητα, χαρά και αγάπη..

Οι μέρες των εορτών είναι μέρες μεγάλης χαράς για μικρούς και μεγάλους. Παντού χαρά και κέφι.

Μα πίσω απ’ όλα αυτά υπάρχει και μια άλλη πλευρά κρυμμένη και αθέατη. Άνθρωποι μονάχοι που ζούν ολομόναχοι, που άν και τριγύρω τους απλώνεται χαρούμενη η ατμόσφαιρα, σε αυτούς δεν ζεσταίνει η καρδιά καθώς μέσα στην απέραντη μοναξιά τους δεν χωρεί άλλο συναίσθημα. Είναι άνθρωποι που η ζωή τους πέταξε στην άκρη, τους στέρησε τα αγαπημένα πρόσωπα και έμειναν μονάχοι να διανύσουν το χρόνο τους  μέσα σε μια θλιβερή μοναξιά και απομόνωση.

Μονάχοι περιφέρονται στους δρόμους, μοναχοί παραμένουν κλεισμένοι στα σπίτια τους. Βουβοί, σοβαροί, στεναχωρημένοι και μόνοι, καταγίνονται με τις μοναχικές ασχολίες τους κατηφείς και μελαγχολικοί.

Και μες τις γιορτινές μέρες καταμόναχοι μέσα στους δρόμους καθώς γυρίζουν και βλέπουν παντού χαμόγελα και αγάπη, αυτοί μες στη μαύρη μοναξιά τους μένουν λυπημένοι και κατσουφιασμένοι χωρίς να μπορούν να την ξορκίσουν. Και νιώθουν αναγκασμένοι να ζουν μονάχοι με στην κακή τους μοίρα.

Και βιώνουν την αφόρητη μοναξιά που περιμένει στο τέλος της διαδρομής, αυτούς που έζησαν τα χρόνια της νιότης, αυτούς που έχασαν τους αγαπημένους τους, αυτούς που εγκαταλείφθηκαν από όλους και έμειναν μόνοι καταδικασμένοι στη σκληρή τους μοναξιά και τη μιζέρια της απομόνωσης, βουτηγμενοι στη θλίψη και τη σιωπή.

Η οικογενειακή θαλπωρή, τα αγαπημένα πρόσωπα, οι φίλοι, ακόμα και οι γείτονες είναι η λύση ενάντια στη μοναξιά.
Χαρά λοιπόν σε όσους μπορούν να χαίρονται αυτά τα αγαθά, αλλά και κατάρα σε όσους έτυχε να είναι μοναχοί είτε γιατι τους έτυχε η μοίρα, είτε γιατι εγκαταλείφθηκαν από τους δικούς τους.

Η ΜΟΝΑΞΙΑ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΥ

Ο εγκλεισμός και η απομόνωση είναι μια κατάσταση που δεν θα επέλεγε κάποιος λογικά νοήμων άνθρωπος, καθώς η μοναξιά επενεργεί αρνητικά στη ψυχολογία του ατόμου. Είναι αμέτρητες οι αρνητικές επιπτώσεις που μπορεί να επιφέρει η κοινωνική απομόνωση στο μυαλό και το σώμα μας, καθώς είμαστε όντα κοινωνικά και έχουμε την ανάγκη της συναναστροφής. Η απομόνωση προκαλεί παρενέργειες, διαταράσσει τον ύπνο, και προκαλεί παραισθήσεις. Άνθρωποι που έζησαν αρκετό καιρό μόνοι τους, αναφέρουν ότι από τη μοναξιά υπέφεραν περισσότερο παρά από άλλα δεινά και κακουχίες, καθώς η απομόνωση προκαλεί κρίσεις πανικού, παράνοιας, μειώνει την διαύγεια πνεύματος και δημιουργεί και άλλα ψυχολογικά προβλήματα.

Κοινωνικές έρευνες έδειξαν ότι οι απομονωμένοι άνθρωποι είναι λιγότερο ικανοί να αντιμετωπίσουν αγχωτικές καταστάσεις όπως κατάθλιψη, οικονομικές δυσκολίες, διαχείριση θυμού και συμπεριφοράς, μπορεί επίσης η μοναξιά να βλάψει την ψυχική και τη σωματική τους υγεία, διότι το ανοσοποιητικό σύστημα μεταβάλλεται και ανταποκρίνεται λιγότερο στις ασθένειες.

Οι άνθρωποι από καταβολής κόσμου εξ ανάγκης ζουν μαζί και τοιουτοτρόπως καθίστανται κοινωνικοί, αν και κάποιες φορές κάποιοι επιλέγουν οι ίδιοι τη μοναξιά τους καθώς είναι αντικοινωνικοί και μη φυσιολογικοί, οπότε γι αυτούς είναι χρήσιμη και αναγκαία. Όμως ο υποχρεωτικός εγκλεισμός δημιουργεί καταπιεστικές ψυχολογικές και ανεξέλεγκτες καταστάσεις που μειώνουν την διάνοια και προκαλούν θυμώδεις παρορμήσεις και συμπεριφορές.

Συνήθως παρατηρούνται διαφορετικές συμπεριφορές μεταξύ ανθρώπων διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων. Π.χ. σε βοσκούς, Μοναχούς, φυλακισμένους, σε όσους υπόκεινται σε μπούλινγκ ώστε τοιουτοτρόπως να αυτοαπομονώνονται, θα προσέξουμε μια θυμωμένη και παρεξηγημένη μη συμβατή συμπεριφορά, σε αντίθεση με άλλους που έχουν κοινωνική συναναστροφή και συμμετέχουν σε ανθρώπινες συνέργειες.

Με λίγα λόγια η απομόνωση προκαλεί ένα αφόρητο αίσθημα μοναξιάς που κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν μόνοι και αβοήθητοι χωρίς κανενός τη συμπαράσταση, και έρμαια στις δυσκολίες της ζωής.

Είναι δηλαδή η μοναξιά της απομόνωσης αιτία πολλών ψυχολογικών και σωματικών ασθενειών, καθώς και άλλων δεινών.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΤΑΠΑΚΟΥΔΗΣ